Başlığımızı açıklayıp, cevabını vermeden önce, bu ilk sayımızda, sınai mülkiyet kavramlarının içeriğini, tarihsel gelişimini, ülkemizdeki ilkleri, bu günlere gelişimizi v.s. konuları; bu ve bundan sonraki sayılarımızda, sırasıyla anlatmayı düşünüyordum. Ancak özellikle son yıllardaki gelişmeler, AB süreçlerinin hızlanması gibi konular bir anda gündemlerin ilk sıralarını işgal edince, konuya direkt ve en son gelişmelerdeki çarpıcı ve dikkat çekici konulardan başlayarak konunun önemini ve bundan sonraki firmalarımızı bekleyen tehlikelerden bahsetmek için, bu şekilde giriş yapmayı düşündüm.
Dünyamızda baş döndürücü bir hızla gelişen teknolojik gelişmeler, buna paralel olarak neredeyse her on dakikada bir buluşun, bir ürünün ortaya çıkması rekabetin hızlanması konunun önemini daha da arttırmaktadır. Ancak bu ilk sayımızda; dünyadaki bu hızlı gelişmeleri anlayabilmemiz için öncelikle kendi ülkemizde yapılmamış yada yapılması gereken , Sınai mülkiyet haklarımızın neler olduğunu, bunları önemsemez isek nelerin olabileceğini çok kısaca bahsedelim.Ticari ve hizmet sektöründeki inanılmaz iç ve dış rekabetin en önemli ve ilk adımının markalaşmak ve bu markalaşmanın korunması olduğunu söyleyebiliriz.Bu bağlamda markaların ve ürünlerin korunması ilk önem arz eden konuların başında gelmektedir.Bunların korunabilmesi için öncelikle kendi ülkemizdeki yaptırımlar nelerdir ?
556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmündeki Kararnamelerin; markalarımızı, isimlerimizi, logolarımızı ülke içinde korunması için; 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname; ürünlerimizin ayırt edici niteliğinin, görselliğinin (desen ve görsel tasarımıyla) korunması için 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname; ürünlerimizin, teknik özelliklerini, buluş niteliğinde olan, icatları ve var olan bir ürünün geliştirilmesi, daha faydalı hale getirilmesiyle oluşan yeni ürünün ülke içinde yasal olarak korunmalarını öngörmektedir. Bu konuların detayları, ayırıcı nitelikleri, ince ayrıntılarını ilerleyen sayılarımızda konu başlığı olarak işleyeceğiz. Bir başkasının tescilli markasını, patentli, tasarım tescilli bir ürününü kullanıyormuyuz? sorusuna mutlak suretle kendimize sormalı ve bunu kesinlikle araştırmalıyız
Yasalarla koruma altında olan bu sınai mülkiyet haklarından taklit ederek, bunları üreterek, iyi niyetli yada kötü niyetli olarak yaptığımız her işin cezai müeyyideleri oldukça ağırdır.(Bu cezai müeyyidelerinin ayrıntılarını da anlatacağız) Sonucunda paraya çevrilmeyen hapis cezalarına çarptırılmakta söz konusu olabilir. Sınai mülkiyet hakları kapsamında olan diğer bir konuda 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamedir. Bir yöreye, bölgeye, ait bir ürünün taklit edilerek kullanılmasıdır. Örneğin; “Adana Kebabı” artık coğrafi işaret tescili alınmış bir üründür ve o ürünün yasalarla izin verilmiş belirli standartlar da üretilmesi gerekmektedir. Bunu da coğrafi işaret tescili alan “Adana Ticaret Odası’na bildirerek kendi markasıyla beraber “ ADANA KEBABI” ibaresini kullanabilir.Hatta bunu denetleme yetkisi olan bir komisyonda vardır. Buna uyulmadığı takdirde verilen cezalar ağır olacaktır. Sattığınız bir marka ya da ürünü imalatçıdan alsanız bile, Türk Patent Enstitüsünden tescil belgelerinin olup olmadığını mutlaka sorunuz.
Başkasına ait tescilli bir ürünü ya da markayı o sektörde kullanıp kullanmadığınızı öğrenmek, artık çok daha kolaydır. Bunu Türk Patent Enstitüsünden ya da yetkili Patent ve Marka Vekillerinin çalıştığı profösyonel danışmanlık ofislerinden çok kısa bir sürede öğrenebilirsiniz. Bundan sonra yapmanız gereken yol ve yöntemleri belirleyebilirsiniz. Çok kısa bir şekilde bahsetmeye çalıştığımız Sınai Mülkiyet Hakları olan; Patent Tescilleri, Marka Tescilleri, Endüstriyel Tasarım Tescilleri, Faydalı Model Tescilleri, Coğrafi İşaret Tescillerinin ülkemizde korunması yüzeysel olarak bu şekildedir. Birde kanunun uluslararası boyutu, uluslararası korunması, uluslararası sözleşmeler, ülkemizin bu uluslararası sözleşmelere olan üyeliği, yabancı markaların ülkemizde ki konumları, yaptırımları; ihracaatçı firmalarımızın, ihracaat yaptıkları ülkelerdeki marka ve ürün korumalarının geçerliliği var ki her bir maddesinin ayrı ayrı ele alınması ve anlatılması gerekmektedir. Bunları da önce yüzeysel sonrada konu başlıklarıyla anlatmaya çalışacağız. İhracaat ve ithalat yapan yada yapacak olan firmalarımız için kanaatimce az bilinen, ancak en hassas ve önemli konulardır. Yurtdışından ülkemize gelen bir marka ve ürün genellikle ülkemizde tescil edildikten sonra mal girişi yapılıyor.
Oysa Türk malı bir ürün, ihraç edilen ülkede ne marka olarak nede ürün olarak tescil edilmiyor.Bunun en basit riski ise gümrüklerde mallara el konulması. Özellikle son dönemlerde Rumların baklavamızı, lokumumuzu AB ülkelerinde tescil ettirmeleri de bizim ülke olarak da, firmalar olarak da ne kadar ihmalkar davrandığımızı göstermesi açısından son derece önemli ve düşündürücüdür.Yıllar öncede ünlü “Hereke” halılarımız Çinliler tarafından uluslararası arenada tescil ettirilmiş, yıllar süren devlet girişimleri bile sonuçsuz kalmış ve milyonlarca dolar döviz kazancımız heba olmuştur.Oysa ülke içinde de ülke dışında da bunların tescilleri ve en önemlisi korunmasını sağlamak, sanıldığı kadar pahalı değildir.Alınan tescil belgeleri, Markalarda ve Coğrafi İşaretlerde sonsuza kadar (10 yılda bir yenileme) Endüstriyel Tasarım, Faydalı Model ve Patentlerde ise belirli sürelerde “tekel” olma hakkı kazandırmaktadır. (Endüstriyel Tasarımda her 5 yılda bir 25 yıla kadar uzatılabilmektedir). Başka bir deyişle; tescili alınmayan marka ve ürünlerinizde, bilmeyerekte olsa “kiracı” konumunda kalabilirsiniz.Bunun sonucu olarak da “kiracı” konumunuzdan dolayı yüklü tazminatlar ödemek zorunda kalabilirsiniz. Üretici değilseniz bile, ticaretini yaptığınız ürünün, tescil koruması olup, olmadığına kesinlikle dikkat etmeniz gerekmektedir. Taklit ürünü bilmeyerekte olsa bulundurmak, alıp-satmak KHK ‘ye göre suçtur.Ayrıca yeni uygulamayla artık ticari faaliyeti olmayan 18 yaşını doldurmuş herkes boş olan herhangi bir markayı, ürünü kendi adına tescil ettirebilir ve bunu ticari arenada pazarlayabilir. Bu uygulama ülkemizde yeni başlamasına rağmen, gelişmiş ülkelerin hemen hepsinde yıllardır uygulanmaktadır. Bu yüzden de gelişmiş ülkelerde ticari şirketini kuran bir kişi, ilk önce marka ve ürünün tescilli olup, olmadığını araştırır.Ülkemizde yeni başlayan bu uygulamanın kötü niyetli kişilerce uygulanmasını engellemenin tek yolu, küçük çaplı bir işletme bile olsanız, marka ve ürününüzün tescilli olup olmadığını mutlaka öğreniniz.Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus; bu konularda deneyimli patent ve marka vekilleriyle çalışmaktır.İlk müracaat safhasından belgenin alınması aşamasına kadar geçen 12-14 aylık sürelerdeki korunması ve belge alındıktan sonraki koruma süreçlerindeki yapılan danışmanlık hizmetleri profösyonellik gerektiren hassas bir konudur.
Sınai Mülkiyet Haklarını Koruyan kanunlarımızda artık uluslararası düzeyde ve hatta bazı konularda daha da ilerdedir. Yeter ki bu konularda duyarlı olalım. Türk insanının yıllardır sırtında taşıdığı “iş işten geçti” kamburunu artık kırmalıyız. Bundan sonraki sayılarımız da daha detaylı bilgilerle görüşmek, buluşmak dileğiyle.
